Blog

“Ik ben het beu jullie grens te zijn”

Deze tekst is geschreven door HUMMUS-collega, Siska Hoebeeck en verscheen oorspronkelijk als blogbericht op www.studiosiska.be

Ik ben het beu jullie grens te zijn!’ riep ik begin maart uit op een overleg met collega’s over het hoe en wat van onze samenwerking. Ik schrok van mezelf. Het was het begin van een voorjaar waarin ik overal grenzen zag. Of beter: het gebrek daaraan.

Er was de vraag van een klant over grensoverschrijdend gedrag in het team. De school waar ik op intake ging en waar zowel directie, leerkrachten als leerlingen smeekten naar duidelijke regels en afspraken. Het project dat net opstartte en waar de geëngageerde initiatiefnemers zich al bij de startvergadering indringende vragen stelden over wat er nu al dan niet binnen de contouren van het project viel. En dan was er ook nog het nieuws van de Brexit en de verkiezingen daartussenin.

De oeverloosheid enerzijds, het krampachtig teruggrijpen naar duidelijke grenzen anderzijds. Het is een thema in onze wereld vandaag. Ik voel het evenzeer in mijn persoonlijk leven en ik zie het ook in de organisaties waar ik tijdens mijn job binnen kom: bij chaos plooien de werknemers zich terug op zichzelf en op hun eigen kleine wereld. Begrijpelijk en menselijk, zeker en vast. Ik betrap er mezelf ook op dat wanneer het spannend wordt in een samenwerking, ik liever op mijn eiland blijf en ‘foert’ zeg. Dan gedraag ik mij net als een norse pro Brexit Brit. Op andere momenten gaat de slinger dan weer de andere kant op.

Ik deel graag dit fragment van Ilja Leonard Pfeiffer uit zijn nieuwe roman Grand Hotel Europa:

“Separatisme komt voort uit heimwee naar betere tijden die al niet ooit werkelijk zijn geweest. Het is een verleidelijke gedachte dat de oplossing voor de problemen van vandaag gelegen is in het terugdraaien van de klokken naar een dag dat die problemen nog niet bestonden. (…)We moeten onze grenzen weer sluiten, onze lieve oude munt herinvoeren, kerkklokken laten beieren en moskeeën sluiten, de dienstplicht in ere herstellen, het volkslied zingen en ons vroegere fatsoen van zolder halen en oppoetsen tot een baken in de duistere nacht. Dat deze nostalgische boodschap massaal weerklank vindt in heel Europa is een veeg teken. Als een significant en groeiend deel van de bevolking bereid is te geloven dat vroeger alles beter was, kunnen we met recht spreken van een oud en moe geworden continent, dat als een bejaarde voor zich uit staart zonder nog iets van de toekomst te verwachten en mijmert over betere tijden toen winters nog echte winters waren en zomers eindeloos duurden. Een beter bewijs voor de stelling dat Europa een gevangene is geworden van zijn eigen verleden is er niet. Maar als het Avondland ondergaat in heimwee naar de krachtige zon van het middaguur, kan nostalgie onmogelijk de remedie zijn.”

‘Nostalgie kan onmogelijk de remedie zijn’. Ik ben het eens met Ilja en ook met Otto Scharmer, (de grondlegger van Theory U), die stelt dat we op deze manier met z’n allen resultaten genereren die we niet willen.

En daarom ben ik zo dankbaar voor de voorbije maanden. Deze waren stormachtig én magisch tegelijkertijd. Omdat het vaak zo spannend en nieuw was, kon ik onmogelijk terugvallen op routine en automatische piloot. Ik kijk terug op een aantal kantelmomenten waarop ik kiemen zag van een nieuwe wereld. Samenwerkingen met collega’s en opdrachtgevers waarbij er ruimte was om te leren en te falen, elkaar te ondersteunen, te geven en te gunnen.

In mijn sessies kwam ik deelnemers tegen die in al hun kwetsbaarheid durfden te zeggen en te doen wat er nodig was ook als was het helemaal nog niet duidelijk waar we naartoe gingen. Ze keken het niet-weten recht in de ogen en pasten het programma van onze samenwerking aan zodat het nog niet iets beter bij hun vraag en team paste. In de chaos durven staan én tegelijkertijd positie durven innemen. Straf!

Door een persoonlijk crisissituatie, leerde ik zelf -nood breekt wet- om hulp te vragen en te ontvangen. Enkele weken later gaf Heather Plett, die ik in Amsterdam ontmoette, woorden aan deze ervaring tijdens haar workshop ‘Holding Space’.

Daarnaast ervaarde ik ook dat er gaan staan, simpelweg opdagen, vaak belangrijker is dan volledige perfectie en controle na te streven. En aan het einde van de rit beseffen dat het resultaat zelfs dan even perfect of imperfect is als anders …

Zou het kunnen dat we dat nodig hebben in deze veranderende wereld? Moed om te gaan staan in onze kracht én kwetsbaarheid? En zo ook anderen uitnodigen om in hun eigen kracht te gaan staan en verantwoordelijkheid te nemen.

Nu ik erop terugkijk besef ik dat ik de grens niet hoef te zijn, en dat ik dat ook niet dien te verwachten van mensen rondom mij. Niemand van niemand, eigenlijk. Ik vertrouw erop dat we onszelf niet kwijt zullen raken zolang we zowel onze kracht als onze kwetsbaarheid recht in de ogen durven te kijken. En dat we daarbij alle ruimte mogen nemen om samen te zoeken. Kan dat een mogelijke remedie zijn?

Facilitatie is ons nieuw activisme

Dankbaarheid is het gevoel waarmee ik incheck bij jullie. Dankbaar om het mooie werk dat ik doe. Ik wil jullie in deze blog meenemen op mijn persoonlijk groeipad en een nog pril en onaf inzicht delen: facilitatie is een vorm van activisme.

In deze gepolariseerde wereld is het meer dan ooit van belang dat gesprekken tussen tegengestelde meningen verlopen met een vorm van facilitatie.  Dat er iemand is die neutraal alle stemmen kan verwelkomen, die regelt wie er spreekt en wie er luistert, die ruimte maakt voor minderheidsstemmen, die op passende wijze kan versterken wat nog niet gezegd werd. Om te voorkomen dat gesprekken escaleren en om te maken dat er echt iets wordt geleerd en dat we stappen vooruit zetten. Facilitatie is voor mij dus ook een vorm van activisme: werken aan een betere wereld via het faciliteren van gepolariseerde gesprekken. Daarvoor wil ik dus op de barricade gaan staan 😊 Twee ervaringen brachten me tot dit inzicht:

Donderdag 20 juni: we faciliteren met HUMMUS een gesprek in het Maximiliaanpark: de vluchtelingen, de bewoners van de appartementen en betrokken buurtbewoners zijn aanwezig. Een 30 tal mensen die wisselen in aantal en switchen in taal. De verhalen tijdens de incheckronde zijn soms ontstellend, soms hoopgevend, altijd emotioneel geladen en erg oprecht. Wakkere mensen en ook gekwetste mensen die een uitlaatklep zoeken voor hun frustratie in het aanvallen van anderen. We initiëren een gesprek op voeten, met de vraag wat we zouden kunnen doen als we niet alles bij de politici leggen. Die -in hun eigen woorden- deze bewoners zien als ‘populasse’ (vrij vertaald: onwaardig volk), die hen ‘abandonnés’ (opgegeven) hebben. Zit er nog een sprank van kracht in deze mensen? Ja en die wordt zichtbaar in het gesprek op voeten, waar we al snel fysiek erg dichtbij elkaar staan en er een idee ontstaat. Voor een collectieve daad van verzet. Wij faciliteerden, niet meer of minder, en eigenlijk nauwelijks voorbereid. We kwamen zelfs te laat want we vonden de plek niet. We werden aangevallen als Vlaamse meisjes, we werden bedankt met hartelijke kussen door vrouwen die zich beluisterd voelen en we werden uitgenodigd als medestanders.

Maandag 24 juni: masterclass met Myrna Lewis rond het thema ‘Een gepolariseerd België: wat nu?” 30 mensen in de ruimte. Het thema beroert vele harten. We kiezen ervoor om niet de meeste evidente weg te nemen, het hebben over daar en dan, over hen en over zij die. We kiezen de weg naar binnen. We gaan na wat die polarisering met ons doet: hoe we zelf verscheurd zijn tussen het goede in ons en een deel van ons dat we haten: het deel dat staat te kijken en niets doet, het deel van ons dat maar blijft nadenken en niet in actie schiet, het deel van ons dat oordeelt ook al wil het dat niet,… Deelnemers komen tot bewustwording van schaduwkanten van zichzelf die ze kunnen integreren in wie ze zijn, een nieuwe persona. Andere deelnemers hebben moeite, vinden dit chaos, voelen zich niet betrokken, haken af of geraken verlamd. Zijn we te snel te diep gegaan?  In de pauze ontstaan verbindende en ook polariserende gesprekken. Mensen worden aangesproken op een erg stereotyperende manier door andere mensen die dit weliswaar doen vanuit een goede intentie maar onbewust van het effect. Wellicht om wat ze niet vonden in de sessie toch te vinden tijdens de small talk. In de checkout komen nog meer polariteiten naar boven.  Ik moet moeite doen mijn neutraliteit te bewaren als er indirect aanvallen worden gedaan en de tijd om is. We besluiten met een voorzichtige conclusie dat dit is wat we te doen hebben: werken aan onszelf zodat wij er als facilitatoren kunnen staan in die spanning, in de polarisatie.

Deze twee ervaringen zetten me aan het denken over een vraag die me als sinds het begin van mijn ervaringen met Deep Democracy bezighoudt: neutraliteit, hoever kan dat reiken? Wat als het tegen mijn waarden indruist? En geloof het of niet: vandaag gaf ik een L1 training, waar net dit de vraag van de deelnemers was. Ik pakte voor hen een kadootje uit en doe dit in deze blog ook voor jullie.

Toen ik met Deep Democracy kennismaakte – en ook nu nog – was ik een activiste rond de meerstemmige samenleving en het klimaat. Ik leerde neutraal te zijn en naar alle stemmen te luisteren. Ik leerde dat te doen door ook mijn eigen schaduwzijde te omarmen, mijn niet-activisme, mijn ‘ik sta erbij en kijk ernaar’. Ik verdiepte me in de emotionele lagen onder mijn activisme: mijn schuldgevoelens over al wat ik niet deed, mijn woede over wat anderen nalaten te doen, mijn arrogantie dat ik het beter weet, mijn verdriet om moeder aarde. Stap voor stap leerde ik steeds beter om gesprekken te faciliteren die ook ingingen tegen mijn eigen waarden en normen. Ik leerde dat de wijsheid in de groep zit en dat er altijd iemand de tegenstem opneemt als je het maar veilig genoeg maakt. Ik kwam in heel verschillende omgevingen, ook settings die gewoon erg vreemd aan mij waren, die ook geen activiste verwachtten of waar ik daar maar mondjesmaat over sprak. Ik leerde er mensen kennen die alledaags activist waren, ik leerde zien dat zij op een heel andere manier ook aan de andere samenleving werkten, al is het maar door betere relaties in je team te bevorderen. Ik kwam ook in activistische middens en werd er soms geraakt door het hoog niveau van onbewustzijn rond de gevoelslaag waardoor er veel mensen in acties ook gekwetst werden, teleurgesteld, verbitterd soms. En door onze facilitatie konden deze dynamieken besproken worden.

En toch ging het af en toe mis. Ik vond dat er een stem ontbrak. De stem van de mensen tegen wie er gefulmineerd werd. Of ik vond het ondraaglijk om iemand te zien beschuldigd worden zonder iets te kunnen zeggen of doen. Hopend dat iemand zou zeggen wat ik dacht. In die gevallen nam ik soms afstand van mijn facilitatorrol en stapte ik in mijn rol als mens. Ik schreef er een blog over, over die dans tussen menselijkheid en neutraliteit. En tegelijkertijd bleef ik hier een discussie over hebben met Myrna Lewis, mijn ‘meester’ in deze methode. Zij blijft staan in haar overtuiging dat we altijd alleen moeten faciliteren.

Na de masterclass vorige week kwamen we beiden tot hetzelfde inzicht, allebei vanuit een ander vertrekpunt: facilitatie is ons activisme! Het is door doorgedreven een groepsproces te faciliteren dat we de wereld tot een betere plek maken. En dit is nogal fundamenteel. Als we hierover doordachten, kwamen we tot enkele andere inzichten. Ze zijn nog onaf en klinken misschien nog te scherp, maar ze zijn zo waardevol dat ik ze met jullie wil delen. Misschien hebben jullie er ook iets aan:

  • Critical mass

In een groep vertragen we het proces vaak om ervoor te zorgen dat iedereen mee is; als we faciliteren en dat is onze vorm van activisme moeten we ook durven kiezen om de mensen die al bewust zijn, de kans te geven nog bewuster te worden. Ik vergelijk het even met differentiatie in een klas. Als je alleen maar differentieert naar de zwakke presteerders toe (vergeef me deze oordelende taal) dan komen de sterke presteerders niet aan hun trekken en net hen heb je ook nodig om je klas mee omhoog te trekken. In een groep zijn er altijd verschillende niveaus van bewustzijn. Zo ook in onze masterclass. Ook al deden we een inclusief aanbod, voor sommige mensen was het een bridge too far. En dat is geen mislukking, het IS. Een minderheid groeit en dat kan veel betekenis hebben voor de wereld.

  • Compassie is het tweelingzusje van neutraliteit

Wanneer we mensen te snel te diep meenemen komen hun copingmechanismen opzetten: ze zitten in een heel kwetsbare plek: een plek van groei maar weten vaak nog niet hoe of wat. Dat maakt dat ze erg defensief kunnen gaan reageren, anderen aanvallen. Daarom is het nodig naast neutraliteit ook onze compassie in te zetten. Als we hen niet willen retraumatiseren, als we hen de kans willen geven wakker te worden, moeten we zorgen voor een zo maximaal mogelijk veilige omgeving. Door neutraal te zijn als facilitator en door in contact te zijn met onze eigen kwetsbaarheid.

  • Tijd heelt

In onze facilitatieprocessen zien we vaak alleen het effect van het moment zelf. Vaak oogsten mensen inzichten of groeien ze in bewustwording nog een hele tijd later. Dat zien wij vaak al niet meer. Wat we doen krijgt betekenis ook in de toekomst.

  • Het veld heelt

Als we kijken vanuit de roltheorie – het onderliggend gedachtengoed van DD- is wat we doen in groepen niet een proces met een verzameling individuen, maar we doen iets in een energieveld. Als 50% van de groep zich meer bewust is geworden en de andere 50% tast nog in het duister hebben we een kritische massa gegenereerd, we maken een verschil in het energieveld. En het is bijzonder om te bedenken wat dit in de wereld zou kunnen betekenen.

Wanneer we kijken naar facilitatie als activisme kunnen we de vergelijking maken met homeopathie. Nu er zoveel polarisering is in de wereld gaan wij er nog een schepje bovenop doen: we houden polariserende gesprekken, niet om de polarisatie maar om ons te helpen bewust te worden. Net zoals je bij homeopathie iets van de ziekte zelf inneemt en zo de zelfgenezende krachten van je lichaam aan het werk zet.  

Ons werk als Deep Democracyfacilitator vergeleek ik vaak met het werk van een vroedvrouw, nu met dat van met een homeopaat? Gelukkig breekt de zomervakantie aan om daar wat verder over na te denken!

Zomer leesvoer van HUMMUS

Volgende boeken lagen op onze leesplank de afgelopen maanden. Ze inspireerden ons in ons Deep Democracyfacilitatiewerk, in onze diversiteitstrainingen en in onze eigen professionele groei.

Power: a users guide – Julie Diamond: zeker geen recent boek maar wel recent gebruikt in een aantal trajecten waar een andere kijk op macht en kennismaken met je eigen innerlijke macht aan de orde waren. Een helder boek met mooie oefeningen.

Een tip van Fanny

White Fragility – Robin de Angelo: mijn oog viel op deze pocket bij een bezoek aan Tate Modern. Het concept ken ik en ik had al artikels en filmpjes gezien met Robin di Angelo, maar haar boek had ik nog niet. Diepgaande analyses, een scherpe blik en een stevige aanzet tot actie. Vooral werk aan jezelf, als je tot de witte dominante groep behoort!

Een tip van Fanny

Dare to lead – Brene Brown: nog zo’n leading lady in dit rijtje zomerleesvoer. Hoe meer ik lees van Brene Brown hoe meer ik parallellen zie met hoe wij leidinggevenden begeleiden in hun rol vanuit Deep Democracy. Quote: “Leaders must either invest a reasonable amount of time attending to fears and feelings, or squander an unreasonable amount of time trying to manage ineffective and unproductive behavior.”

Een tip van Fanny

De kracht van liminaal denken – Dave Gray: Liminaal denken is een wendbaarheid in je denken die je in staat stelt om je transitie door te maken. Het leert je om behoeften en overtuigingen te doorzien, zowel van jezelf als van anderen, en zo een creatiever en begripvoller leven te leiden. Als je na het lezen van dit boek graag meer wil weten, schrijf je dan in voor vorming op vrijdag: liminaal leiderschap is één van onze thema’s!

Een tip van Fran

Dit land is mijn land – Jan Hunin: Dit land is mijn land is een overdonderend portret van een continent in beweging. Hunin velt geen oordeel, maar vertelt met een flinke dosis relativisme, zin voor paradoxen en een bijzondere aandacht voor de menselijke zwakheden, die het leven zo mooi maken.

Een tip van Fran

Rake vragen Siets Bakker: Breng beweging in situaties die vastzitten door rake vragen te stellen. Het boek leert je oordeel loos en onderzoekend het onzichtbare te “raken”. Stap voor stap leer je rake vragen stellen. Wees verrast over wat ernaar boven komt. Glashelder, met weinig woorden.

Een tip van Fran

Why I am no longer talking to white people about race – Reni Eddo-Lodge: Dit is een boek dat mij heel erg raakte. Ik las het in een leesclub samen met jonge Brusselse vrouwen van kleur. De rode draad die door mijn parcours loopt, haalde me in, vatte me bij de kraag. Ik werd geraakt door minderheidsstemmen die te weinig gehoord worden. Ik voelde mij ongemakkelijk. Besefte dat ik zelf ook – soms onwetend en toch – bijdraag tot ongelijkheid en racisme in onze maatschappij. Een wake-up call voor mij als moeder, als procesbegeleider maar vooral ook als mens in deze samenleving. Ook geraakt? Schrijf je in voor vorming op vrijdag.  Een blinddate met jezelf. Over kruispuntdenken en ontdekken van je eigen blinde vlekken.

Een tip van Siska

Mensen willen kunnen kiezen!

“Voor een goed functionerende democratie is een botsing der meningen een vereiste.”
Chantal Mouffe

Twee weken voor belangrijke verkiezingen. Of zijn verkiezingen altijd belangrijk? In elk geval doen ze ons als burgers stilstaan bij onze politieke verantwoordelijkheid. Bij onze macht als burger om politiek van tel te zijn. Bij onze mogelijkheid om politieke keuzes te maken. En die keuzes zijn vaak van levensbelang.

Lees “Mensen willen kunnen kiezen!” verder

Boekbespreking: Het begin van een andere wereld? Een tryout!

De Low Impact Man, alias Steven Vromman, bracht een boekje uit naar aanleiding van zijn voorstelling ‘Het begin van een andere wereld? Een tryout!’ Ik ging naar zijn boekvoorstelling in Gent in groentenrestaurant Madonna op de avond dat ik een level 4 beëindigde.

Wat me trof in Stevens woorden had zeker te maken met wat bij mij nog speelde na deze training. Ik herkende heel erg de zoektocht naar de diepere lagen van bewustzijn die maken dat de noodzakelijke transities kunnen plaatsgrijpen. Steven verwijst hierbij naar de noodzaak aan meer liefde en compassie. Een pleidooi dat ik ook al hield i.v.m. de meerstemmige samenleving en compassie is ook een metaskill die in onze Deep Democracy methode een centrale plaats inneemt. Steven pleitte voor meer compassie ook met onze buurman die nog erg vervuilend leeft, ook met Joke Schauvliege. Want we willen zoveel mogelijk mensen mee aan boord. En dan kunnen we het gesprek en de spanning met wie van ons van mening verschilt niet uit de weg gaan. In plaats van strijd en oordeel, zouden we dit gesprek ook kunnen aangaan vanuit compassie.

Achter hem was een gordijn van geoogste voorstellen tijdens zijn theatervoorstellingen. Het getuigt van het opnemen van eigen leiderschap van mensen in deze. En is dat niet het scenario waar we voor willen gaan: change by design (waar we voor kiezen) in plaats van change by disaster (als het moet)?

In zijn boekje vind je 20 belangrijke dingen die echt een verschil maken en die jou mogelijks ook kunnen inspireren. TAPAS wordt onze leuze: There Are Plenty of Alternatives in plaats van TINA. En als we deze andere kwaliteiten, deze andere levensstijlen laten emergeren door met kleine groepen mensen een verschil te maken wordt een transitie reëel, zo betoogt de Low Impact Man in zijn boekje. En geloof je niet dat compassie daarbij zal helpen? Geen probleem: het is een no regretmaatregel: je kan het proberen, lukt het niet dan heb je er ook niets verkeerds mee gedaan! Een bevrijdende kijk. Een fijn leesbaar boekje over wie hoop wil verspreiden.

Wil je Steven aan het werk zien? Kom naar Deep Democracy geeft je VIBES op 11 september waar de Low Impact Man zijn voorstelling voor ons zal spelen.

Wil je je verdiepen in compassie: lees dan mijn blog hierover.

Je kan het boekje hier kopen.

“Er is geen tijd meer voor compassie!”

Deze uitspraak hield me een nachtlang wakker. Niet in het minst omdat hij werd uitgesproken door mijn soulmate. De uitspraak raakte me; ik hoorde erin onverholen kritiek op mijn werk. Eerste valkuil: ik nam het op voor al wie compassie belijdt of praktizeert.  Verder probeerde ik de uitspraak die me zo raakte te counteren door meer tekst en uitleg te geven bij compassie. Misschien was het een kwestie van een juist begrip. Dat was een volgende valkuil. Weten, het juist willen hebben, was geen hulp in dit gesprek. Wat wel hielp was echt luisteren en bij mezelf te rade gaan welke gevoelens deze uitspraak bij mij losmaakte, over wie ik ben en wat ik in de wereld zet.

Lees ““Er is geen tijd meer voor compassie!”” verder

Vlog: Vrijdagen zijn voor vorming!

Deze keer geen ‘blog’ om je mee te pakken in mijn nieuwsbrief, maar een ‘vlog’ van op een bijzondere plek. Over een gloednieuw initiatief van HUMMUS: Vrijdagen zijn voor vorming. Dat vinden we belangrijk. Want vorming biedt overzicht, uitzicht en inzicht. Wat denk je? Zit daar iets in? Kijk en luister hier wat ik je vertel of lees op deze pagina over ons boeiende programma!